25 Ekim 2022 Salı günü öğle saatlerinde başlayıp Kuzey Afrika, Ortadoğu, Avrupa ve Türkiye’de gözlenebilecek güneş tutulması hakkında TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi tarafından ayrıntılı bilgiler paylaşıldı. Tutulma mikdarı ülkemizdeki şehirlerde farklı oranlarda gözlenecek. İstanbul’da 12:34’te başlayacak tutulma 14:59’a değin devam edecek. Şehrimizde güneşin en fazla %38’i örtük görünebilecek. Bu vaka 13:47’de meydana gelecek. Tutulmanın en güçlü hissedileceği şehir ise %52 kapanma oranı ile Hakkari olacak.
Güneş tutulması nedir?
Ayın yörünge hareketinde Dünya ile Güneş arasına girerek güneşi kısmen veya tamamen örtmesidir.
Ay çevremizde yılda 12 kez tam dönüş yapsa da tutulmanın bu sıklıkta gözlenememe sebebi nedir?
Ay ile Dünya yörüngesi arasındaki 5° eğiklik ve yörüngelerin tam daire formunda olmaması tutulmayı seyrek görülen bir vaka haline getirmektedir.
Tarihte, gözlenen doğa olayları arasındaki güneş tutulmasına klasik kozmoloji sistemi içerisinde en başarılı açıklamaları getiren kişiler Müslüman astronomlardı.
Bu konuda başlıca örnek olarak Ebu’r-reyhân Muhammed b. Ahmed el-Bîrûnî’nin (ö. 1061) el-Kânunü’l-Mesûdî eserinin 8. makalesinde tüm ayrıntılarıyla güneş ve ay tutulmalarını çözümlemesi gösterilebilir. Konu 17 bölüme ayrılmış anlatım çizimlerle desteklenmiştir.
Eserin, British Library Oriental Manuscripts’te bulunan nüshasında 158-179. varaklar arasında yer alan konudan örnek sayfalar…
Tutulmaları eserlerinde ele almış Ebu’l-hasan Alaaddin Ali b. İbrahim b. Muhammed eş-Şâtır (ö. 1375), Ali Kuşçu (ö. 1474) gibi başlıca astronomi bilginlerinin yanı sıra hacimce değişkenlik gösteren hüsûf ve küsûf risaleleri bu mevzuyu ilmî bir zeminde incelemiştir.
Seydi Ali Reis’in (ö. 1562) Ali Kuşçu’nun el-Fethiyye’sinin bir tercümesi olup Sultan II. Selim Han’a ithaf ettiği Hülâsatü’l-Hey’e adlı eserinde tutulma bahsine ait diyagramlar. (Nuruosmaniye 2933)
İbrahim Müteferrika’nın (ö. 1747) matbaada ilk bastığı eserlerden Katip Çelebi’nin (ö. 1657) Cihannüma'sında kullandığı tutulma modelleri
Bir daha belirli bir kısmımızın hayatta olmayacağı bir tarihte 2 Ağustos 2027’de görülebilecek bu astronomi olayında gerekli tedbirleri alarak anılan isimlerin yaptığı gibi göğe bakmayı unutmayın.